TBMM'de dokunulmazlıklar nasıl kaldırılıyor?

İstinaf mahkemesinin mutlak butlan kararının ardından CHP fiili olarak iki yönetimle devam ederken, delegeler tarafından seçilen Genel Başkan Özgür Özel sürdürdüğü sert muhalefet nedeniyle iktidarın hedefi oluyor.CHP'ye Ekim 2024'te başlatılan iktidar baskısı 19 Mart 2025'te İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'na düzenlenen operasyonla devam etmiş; ardından farklı illerde de CHP'li belediyelere yönelik yargı süreçleri başlatılmıştı.Özel ve CHP yönetimi bu baskıya karşı direnirken, mutlak butlan kararının çıkmasıyla Özel ve yakın çevresinin dokunulmazlıklarının kaldırılması ihtimali Ankara kulislerinde sıklıkla konuşulan bir başlık. Ancak bu yönteme normalde TBMM'de çok ender durumlarda başvuruluyor.Son olarak İstanbul ve Antalya Cumhuriyet Başsavcılıkları, Özgür Özel ve bazı CHP'li milletvekilleri hakkında yürütülen soruşturma dosyalarında yetkisizlik kararı vererek dosyaları fezleke hazırlanması talebiyle Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderdi.Bu gelişmeler üzerine Özel bu hafta içinde gazetecilerin "Dokunulmazlık endişesi taşıyor musunuz?" sorusuna, "Bir endişem yok. Kendisiyle ilgili endişe duyan CHP genel başkanlığına soyunmaz ama Türkiye'de çok partili siyasi yaşamın geleceği açısından endişem var. Türkiye'de kamu düzeni açısından endişem var" yanıtını verdi.Peki TBMM'de dokunulmazlıkların kaldırılması süreci nasıl işliyor ve Meclis aritmetiği ne diyor?TBMM'de milletvekili dokunulmazlıklarının kaldırılması süreci, Anayasa'nın 83'üncü maddesi ve TBMM İç Tüzüğü'nün 131-134'üncü maddeleriyle sıkı kurallara bağlanmış durumda.Milletvekilleri Anayasa'nın 83'üncü maddesine göre, Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden dolayı "yasama sorumsuzluğu" ile mutlak şekilde korunuyor.Ancak zaman zaman asıl tartışma konusu olan "yasama dokunulmazlığı yani nisbi koruma" seçimden önce veya sonra işlendiği iddia edilen suçlar için geçerli. Buna göre milletvekili, TBMM kararı olmadan işlediği iddia edilen suçlardan dolayı tutulamıyor, sorgulanamıyor, tutuklanamıyor ve yargılanamıyor.Bu maddenin iki istisnası da bulunuyor. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ile Anayasa'nın 14'üncü maddesindeki "devletin bütünlüğünü bozmayı amaçlayan faaliyetler" gibi durumlarda dokunulmazlık otomatik kalkıyor. Ancak 14'üncü madde ile ilgili durum için milletvekilinin soruşturmasının seçilmesinden önce başlamış olması gerekiyor.Dokunulmazlığın kaldırılması süreci Cumhuriyet savcılıklarının hazırladığı fezleke ile başlıyor.Bu fezleke önce Adalet Bakanlığına, ardından Bakanlık üzerinden TBMM Başkanlığına ulaşıyor.Meclis Başkanlığı, dosyayı milletvekillerine duyurup Anayasa ve Adalet Komisyonlarından oluşan Karma Komisyona havale ediyor. Karma Komisyon içinde önce beş kişilik hazırlık komisyonu kura yöntemi ile kuruluyor. Fezlekeyi önce bu komisyon inceliyor ve isterse milletvekilini savunma için davet edebiliyor.Bu incelemenin ardından Karma Komisyon milletvekili için rapor hazırlayarak ya dokunulmazlığın kaldırılmasını ya da kovuşturmanın milletvekilliği sıfatı sona erene kadar ertelenmesini talep ediyor.Dokunulmazlığın kaldırılması talep edilmişse ilgili rapor Genel Kurula geliyor.Milletvekili Genel Kurul oturumunda bizzat kendisi veya başka bir üye aracılığıyla savunma yapabiliyor.Oylama ise basit salt çoğunlukla yapılıyor. Yani oturuma katılan milletvekillerinin yarısından bir fazlasının oyu dokunulmazlığın kaldırılması için yeterli oluyor.Bir milletvekili için birden fazla fezleke varsa her biri ayrı ayrı oylanıyor.TBMM'de oylanan ve alınan karar Adalet Bakanlığına iletiliyor ve yargı süreci başlıyor.Bir milletvekilinin dokunulmazlığı kalksa bile milletvekili sıfatı devam ediyor; yani maaş almaya, Meclise katılmaya hakkı var. Ama ceza yargıda kesinleşirse milletvekilinin üyeliği o zaman düşüyor.Peki TBMM'deki sandalye dağılımı şu anda nasıl ve dokunulmazlık oylamasındaki önemi ne?600 sandalyeli Meclis'te 5 Haziran 2026 itibariyle aktif milletvekili sayısı 592.AKP'nin 275 sandalyesi bulunurken, Cumhur İttifakı ortağı MHP'nin 46 vekiliyle birlikte iktidar bloğu toplam 321 sandalyeye ulaşıyor.Herhangi bir dokunulmazlık oylamasının yapılacağı oturuma Meclis üyelerinin hiç firesiz hepsinin katılması durumunda yarısından bir fazlası olan 297 oy kabul oyu için yeterli oluyor.4 milletvekili ile HÜDAPAR ve 1 milletvekili ile DSP gibi küçük partilerin de destek verebileceği düşünüldüğünde iktidarın Meclis'teki konumu sağlam görünüyor.Muhalefet cephesinde ise CHP 138 sandalye ile ana muhalefet görevini sürdürüyor. DEM Parti 56 sandalye ile TBMM'nin üçüncü büyük partisi. İYİ Parti'nin 29 ve Yeni Yol grubunun ise 20 milletvekili bulunuyor.Peki şu anda Meclis'te bekleyen kaç fezleke bulunuyor?TBMM Başkanvekili Bekir Bozdağ'ın bir soru önergesine verdiği yanıta göre 26 Nisan itibariyle Anayasa ve Adalet Komisyonu üyelerinden kurulu Karma Komisyonda 145 milletvekiline ait toplam 1052 dokunulmazlık dosyası bulunuyor.Bu çerçevede AKP'li 5 milletvekiline ait 8 dosya, CHP'li 71 milletvekiline ait 325 dosya, DEM Partili 43 milletvekiline ait 628 dosya, MHP'li 9 milletvekiline ait 11 dosya, İYİ Partili 9 milletvekiline ait 30 dosya, Yeni Yol Partili 1 milletvekiline ait 1 dosya, TİP'li 3 milletvekiline ait 42 dosya, Demokratik Bölgeler Partisinden 1 milletvekiline ait 2 dosya ve bağımsız 3 milletvekiline ait 5 fezleke mevcut.Ancak bu sayının mayıs ayında gelen yeni fezlekelerle arttığı biliniyor. Özgür Özel, 25 Mayıs'ta T24'e verdiği söyleşide hakkında 55 fezleke bulunduğunu söylemişti.Ancak DW Türkçe'nin konuştuğu CHP'li yetkililere göre fezleke sayısı tek başına anlam ifade etmiyor. İktidarın istemesi durumunda tek bir fezlekeyi bile işleme alabileceğine dikkat çekiliyor.Normal şartlar altında dokunulmazlıklar teamüller gereği tüm partilerce önem verilen bir husus. Bu nedenle TBMM'ye gelen fezlekelerin çok büyük bir bölümü dönem sonuna kadar ertelenerek işleme alınmıyor.Ancak geçmişte bireysel olarak ya da 2016'daki anayasa değişikliğindeki gibi toplu olarak bazı milletvekillerinin dokunulmazlıkları kaldırıldı.TBMM Yasama Uzmanı Kadir Aktaş'ın 2024 tarihli akademik çalışmasına göre, 1920'de açılan TBMM'de 2022'ye kadar standart usulle yani bireysel olarak 43 milletvekilinin dokunulmazlığı kaldırıldı.Son örnek, 1 Mart 2022'de HDP Diyarbakır Milletvekili Semra Güzel'in dokunulmazlığının Genel Kurul'da oy çokluğuyla kaldırılması oldu. Bu karar Anayasa Mahkemesi tarafından da onandı ve o tarihten bu yana bireysel olarak dokunulmazlık kaldırılmadı.2016 yılında ise dokunulmazlıklar ve TBMM tarihi açısından çok önemli bir kırılma noktası yaşandı. 20 Mayıs 2016'da kabul edilen 6718 sayılı Anayasa Değişikliği Kanunu'nun geçici maddesiyle 154 milletvekiline ait 810 fezleke için dokunulmazlık toplu olarak kaldırıldı. Dokunulmazlığı kaldırılan vekiller arasında dönemin HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ da bulunuyordu.2016 oylamasında iktidar partisi AKP, dokunulmazlıkları referanduma gitmeden kaldırmak için 367 olan yeterli oy çoğunluğuna sahip değildi.Ancak dönemin CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'nun partisine yaptığı baskı sonucu bazı CHP'li vekiller de kabul oyu verdi.Bu karar sonucunda dönemin HDP Eş Genel Başkanları Demirtaş ve Yüksekdağ başta olmak üzere bazı HDP'li milletvekilleri tutuklandı.Demirtaş dokunulmazlığının kaldırılmasının hemen ardından 2016'da Cumhuriyet gazetesine verdiği demeçte Kemal Kılıçdaroğlu'nun sorumluluğuna dikkat çekerek, şöyle konuşmuştu:"CHP'nin Parti Meclisi ve Merkez Yönetim Kurulu hatta Meclis grubunun ağırlığı 'hayır' kararı almıştı. Bu oylamaya 'hayır' verilecekti ama bir genel başkan kendi partisinin yönetiminin aldığı kararı bile tanımayacak şekilde ordudan gelen isteği yerine getiriyorsa bizim artık konuşacak bir şeyimiz kalmamıştır."