Yapay zekanın geliştirdiği koronavirüs aşısı, şırıngaları tarihe gömüyor
Yapay zeka teknolojileri istihdamı daralttığı veya çevreye zarar verdiği gerekçesiyle sıkça eleştirilse de bazen insan hayatını doğrudan kurtaracak çözümler de üretebiliyor. Cambridge Üniversitesi virologları, tıp dünyasında uzun süredir hayali kurulan evrensel koronavirüs aşısı için geleneksel yöntemleri bir kenara bıraktı ve tamamen bilgisayar algoritmalarına dayanan yeni bir formül geliştirdi.
Journal of Infection dergisinde yayımlanan sonuçlar, laboratuvarda yapay zeka yardımıyla tasarlanan bir aşının insan vücudundaki başarısını ilk kez gözler önüne serdi. Projeyi yürüten bilim insanları, koronavirüsün en tehlikeli ve geniş alt gruplarından olan "Sarbeco" familyasını alt etmek için özel bir algoritma kullandı. "DIOSynVax" adı verilen bu yazılım, virüsün farklı varyantlarındaki ortak genetik haritayı analiz ederek tek bir "süper antijen" ortaya çıkardı.
Tıp literatürüne geçmeye hazırlanan bu formülün en dikkat çekici yanı ise uygulanma biçimi. Geleneksel enjektörlerin aksine tamamen DNA yapısında tasarlanan aşı, cilde temas yoluyla nüfuz eden ve iğne barındırmayan özel bir mekanizmayla vücuda aktarılıyor. Bu durum, bilim kurgu yapımlarındaki iğnesiz şırınga teknolojisini akıllara getirdi.
"pEVAC-PS" kod adıyla bilinen ve yapay zekanın insan deneyleri aşamasına ulaştırdığı ilk aşı olan bu çalışma, yaşları 18 ile 50 arasında değişen 39 sağlıklı gönüllü üzerinde denendi. Klinik testler sırasında araştırmacılar, aşının güvenliğini ve bağışıklık sisteminin verdiği tepkiyi inceledi. Elde edilen veriler, test grubundaki katılımcıların tamamının aşıyı hiçbir ciddi yan etki yaşamadan tolere ettiğini gösterdi. Gönüllülerde sadece, sistemin başarıyla çalıştığına işaret eden hafif ve geçici semptomlar gözlendi.
Bu başarı tıp tarihi için büyük bir adım olsa da uzmanlar çalışmanın henüz bir "Faz 1" testi olduğunu ve yaygın kullanım için testlerin tekrarlanması gerektiğini hatırlatıyor. Mevcut araştırmada, gönüllülerin sadece İngiltere'nin Southampton bölgesinden seçilmesi ve hem deneklerin hem de doktorların kime hangi dozun verildiğini bilmesi temel kısıtlamalar arasında yer alıyor.
Ayrıca katılımcıların bir kısmının geçmişte bazı COVID varyantlarına hiç maruz kalmamış olması, bağışıklık yanıtlarını istatistiksel açıdan etkileyebiliyor. Formülün gerçekten evrensel kabul edilebilmesi adına, Omicron BA.1 veya BA.2 gibi en yaygın ve dirençli varyantlara karşı tam koruma sağladığının kesinleşmesi şart.
Yine de Cambridge ekibi, gelecekteki aşı üretim standartlarının tamamen bu yöne kayacağından emin. Bilgisayar ortamında çok hızlı prototip üretilmesini sağlayan DNA aşıları, laboratuvar süreçlerini geleneksel yöntemlere kıyasla çok daha kolay hale getiriyor. Üstelik iğnesiz enjeksiyon sistemi, her yıl tıbbi atık statüsünde çöpe giden milyonlarca şırınga israfının da önüne geçilmesini sağlayabilir.