Fotoğraf: Özer Akdemir/Evrensel
Greenpeace işbirliğiyle Muğla’nın Milas ve Yatağan ilçeleri ile Maraş Elbistan’da yürüttükleri araştırmaya ilişkin konuşan gazeteci Doğu Eroğlu, kömürlü termik santrallerin sağlık üzerindeki etkilerinin çok sayıda çalışmaya konu olduğunu ancak su kaynakları ve suya erişim üzerindeki etkilerinin daha az incelendiğini belirtti. Araştırma kapsamında bilimsel çalışmaları taradıklarını ve bölgelerde yaşayan, suya erişim güçlüğü çeken çiftçiler ve yerel halkla görüştüklerini ifade eden Eroğlu, her iki havzada yaşanan su sorunlarını belgelemeye çalıştıklarını söyledi.
Elbistan’da termik santrallerin çalışması ve linyit madenciliği için kullanılan su miktarına dikkat çeken Eroğlu, “Elbistan’daki termik santrallere yıllık tahsis edilmiş su miktarı yaklaşık 100 milyon metreküp. Yine aynı havzada yapılan madencilik çalışmaları için havzadan uzaklaştırılması gereken su da yılda 100 milyon metreküp. Yani sadece termik santralin çalışması ve madencilik yapılabilmesi için orada harcanan ve o bölgeden uzaklaştırılan suyun toplamı yıllık 200 milyon metreküp” dedi. Kömür çıkarılabilmesi için maden sahalarının kurutulması gerektiğini belirten Eroğlu, yeraltı sularının drenaj kuyuları açılarak pompalarla dışarı atıldığını söyledi. Bu durumun özellikle maden sahalarının çevresinde tarım yapan çiftçilerin suya erişimini zorlaştırdığını kaydetti.
Yeraltı sularının çekilmesi nedeniyle çiftçilerin daha derin sondajlar açmak zorunda kaldığını kaydeden Eroğlu, “Özellikle o havzaların etrafında çiftçilikle uğraşanların suya erişebilmesi için 200-250 metreye varan derin sondajlar kurması gerekiyor. Bu sondajlardan çıkan suyla çiftçilik yapabilmek için aylık 100 bin lirayı bulan, 200 bin lirayı bulan, çok suya ihtiyaç olan dönemde 300 bin lirayı bulan elektrik faturalarına katlanması gerekiyor” diye konuştu. Bu maliyetlerin tarımsal üretimi ağır biçimde etkilediğini ifade eden Eroğlu, “En ciddi, en artık karşı çıkılamaz bulgulardan bir tanesi bizim rastladığımız tarımın, sulu tarımın bitme noktasına gelmesi, özellikle linyit madenciliği yapılan bu havzalarda. Çünkü çok maliyetli” ifadelerini kullandı.
Termik santrallere su sağlanmasına öncelik verilmesinin bölge halkının yaşamını etkilediğini belirten Eroğlu, birçok köyde insanların kendi ihtiyaçlarını karşılayacak suya erişemediğini söyledi. Eroğlu, "İnsanlar kendi hayvanlarını sulayamıyorlar, yaşamak için gereksinim duydukları bahçelere su veremiyorlar. Hatta bunları geçtim, içecek su bulamadıkları dönemler oluyor. Sular tankerlerle taşınıyor. Başka bölgelerden su satın almak zorunda kalıyorlar” dedi. Yaşananların yalnızca tarım ve hayvancılıkla sınırlı olmadığını vurgulayan Eroğlu, suya erişim sorununun bölgedeki yaşam koşullarını ağırlaştırdığını belirterek, “İnsanların o bölgede yaşamasını güçleştiren, o bölgeden insanları her gün göçe zorlayan, oradaki yaşam koşullarını güçleştiren bir suya erişim zorluğundan bahsediyoruz” diye konuştu.
İklim değişikliği nedeniyle su kaynaklarının daha kıt hale geldiğine dikkat çeken Eroğlu, yağış rejiminin değiştiğini, kurak dönemlerin uzadığını ve suyun daha fazla korunması gereken bir kaynak haline geldiğini belirtti. Termik santrallerin su kaynaklarından yararlanma konusunda öncelikli konumunun devam etmesinin bölgedeki yaşamı olumsuz etkilediğini belirten Eroğlu, “Termik santrallerin bu öncelikli konumu o bölgelerden uzaklaştırılmadan, o bölgelerden termik santrallerin su tüketimi kaldırılmadan bu bölgelerdeki yaşamın normal hattında ilerlemesi, kendini iyileştirmesi, iklim değişikliğine adapte olması ya da iklim değişikliğinin etkilerini bir şekilde absorbe etmesi mümkün olmayacak gibi gözüküyor” dedi.
Kömürlü termik santrallerin sağlık üzerindeki etkilerinin geçmişte de bilindiğini ancak zamanla bu etkilerin daha görünür hale geldiğini hatırlatan Eroğlu, su kaynakları üzerindeki etkilerin de benzer biçimde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Termik santrallerin ürettiği enerjinin maliyetinin yalnızca yakılan kömür ve üretilen elektrik üzerinden hesaplanamayacağını ifade eden Eroğlu, “Her yeni ortaya çıkan yeni yüz aslında termik santrallerin ürettiği enerjinin maliyetinin sadece o piyasanın ölçmeye çalıştığı ‘şu kadar ton kömür yaktık ve karşılığında bu kadar elektrik enerjisi ürettik’ denkleminden çok daha geniş bir etki alanına sahip olduğunu gösteriyor. Su da aynı şekilde” dedi. Kömürlü termik santrallerden vazgeçilmesi için hükümetin gerekli verilere sahip olduğunu belirten Eroğlu, santrallerin devreden çıkarılması ve bu süreçte oluşacak ekonomik boşluğun doldurulması için adil geçiş stratejilerinin hazırlanması gerektiğini söyledi.
Türkiye’de kömürlü termik santrallerin devreden çıkarılması konusunda adım atılmamasını değerlendiren Eroğlu, şirketlerle kurulan piyasa dışı ilişkilerin bu süreci geciktirdiğini ifade etti. Eroğlu, “Termik santrallerden vazgeçmek için aslında hükümetin her türlü elinde veri var. Yavaş yavaş artık bu termik santrallerden vazgeçmek için adil geçiş stratejilerini oluşturması, orada oluşacak ekonomik boşluğu doldurabilmek için neler yapması gerektiğini planlaması lazım. Ama biraz da piyasa dışı ilişkilerden ötürü Türkiye'de hükümet, merkezi idare bu konuda adım atmamakta direniyor” diye belirtti.
Araştırmada suya erişim sorununun termik santrallerle ilişkisine dair bulguların ortaya konulduğunu belirten Eroğlu, “Devlet Su İşleri de biliyor, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı da biliyor, merkezi idare de biliyor. Sadece onların siyasi irade göstermesi lazım. Bu kadar hayatı olumsuz etkileyen yatırımların artık devreden çıkarılması için tek eksiğimiz siyasi irade” diye konuştu.
Suya erişimin insanlar, insan toplulukları ve diğer canlılar açısından temel bir hak olduğunu dile getiren Eroğlu, suyun paylaşımında doğanın ve insanların ihtiyaçlarının öncelikli olması gerektiğini vurguladı. Türkiye’de suyun dağıtımına ilişkin kanun ve düzenlemelerin bulunduğunu, ancak uygulamada termik santrallerin önceliklendirildiğini ifade eden Eroğlu, “Temel ihtiyaçlar hiyerarşisine dönmemiz lazım. Önce doğanın, insan topluluklarının ihtiyaçlarını gözeten, daha sonra sanayinin, enerjinin ihtiyaçlarına göre dağıtılan bir su rejimine dönmemiz gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Enerji üretiminin kamu yararı gerekçesiyle su tüketiminin meşrulaştırıldığını ancak daha az su tüketen enerji üretim yöntemlerinin de bulunduğunu belirten Eroğlu, kömürlü termik santrallerin devreden çıkarılması için siyasi irade gösterilmesi gerektiğini kaydetti.
31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.



