Hürmüz Boğazı’nda yeni tartışma: Ticari gemilerden ücret alınabilir
ABD ile İran arasında sağlanan mutabakat sonrası Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması küresel enerji piyasalarında rahatlama yaratırken, boğazdan geçecek ticari gemilerden ücret alınabileceğine yönelik tartışmalar gündeme geldi. New York Times’ın haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump boğazın kalıcı olarak ücretsiz şekilde açılacağını açıklarken, İran yönetimi ise geçişlerden değil sunulacak çeşitli hizmetler karşılığında ücret talep edilebileceğini duyurdu.İranlı yetkililer, söz konusu ücretlerin doğrudan geçiş için değil çevresel hizmetler ve gemilere sunulacak bazı operasyonel hizmetler kapsamında değerlendirileceğini belirtirken, uygulamanın kapsamına ilişkin henüz ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.Konu, uluslararası deniz hukuku açısından da tartışma yarattı. Deniz hukuku uzmanları, Hürmüz Boğazı gibi doğal uluslararası su yollarından geçiş için doğrudan ücret alınmasının uluslararası hukuka aykırı olduğunu ifade ediyor. Buna karşılık liman hizmetleri, atık toplama veya teknik destek gibi fiilen sunulan hizmetler karşılığında ücret talep edilmesinin belirli koşullar altında hukuken mümkün olduğu belirtiliyor.Uzmanlara göre, doğal bir boğazdan geçiş için alınacak ödemenin “geçiş ücreti” yerine “hizmet bedeli” olarak adlandırılması da hukuki açıdan durumu değiştirmiyor. Hürmüz Boğazı’ndan savaş öncesi dönemde ticari gemilerden herhangi bir ücret alınmıyordu.İran, ABD ve İsrail saldırılarının ardından boğazı kullanan gemilerden ücret alma seçeneğini gündemine aldı. Bu kapsamda Tahran yönetimi mayıs ayında güvenli geçiş izinlerini yönetmek amacıyla Basra Körfezi Boğaz İdaresi isimli yeni bir kurum kurdu. İran ile Umman arasında da hizmet karşılığı ücret esasına dayalı yeni bir ödeme sistemi üzerinde görüşmeler yürütüldüğü belirtiliyor.Uygulamanın hayata geçirilmesi halinde uluslararası arenada diplomatik gerilimin artabileceği değerlendiriliyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Hürmüz Boğazı’nda geçiş ücretine izin verilmemesi için uluslararası hukukun korunacağını açıkladı.ABD tarafında ise Donald Trump son aylarda İran’ın bu planlarını sert şekilde eleştirirken, Washington yönetiminden de benzer açıklamalar geldi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için ödeme talep edilmesini kabul edilemez olarak nitelendirdi.Trump ayrıca son açıklamalarında ABD’nin savaşın galibi olarak Hürmüz Boğazı üzerinden gelir elde edebileceğini ya da bu gelirlerin paylaşımının gündeme gelebileceğini de dile getirdi. Küresel petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yeni ücretlendirme tartışması, enerji piyasalarının yakından izlediği başlıklar arasında yer almaya devam ediyor.