Değişen dünya düzeninde, çağın gelişim ve değişimine uygun bilgilerin edinilmesi bir zorunluluktur. Öğretim ve eğitim yoluyla insanların bilgi edinmesinin sağlanması da içinde yaşadıkları devletin öncelikli görevi olmalıdır.
Hukuk fakülteleri, hukuk bilgileri üretme, irdeleme, araştırma, yayın yapma ve danışmanlık gibi işlevleri olan yükseköğrenim kurumlarıdır. Lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyinde teorik ve bilimsel öğretim ve eğitim yaparlar. Kuruluş, amaç, kapsam ve işleyiş bakımından akademilere göre daha geniş kapsamlı eğitim ve öğretim verirler.
Akademiler, Platon’un felsefe okulu olan “akademia” sözcüğünden kaynağını alan; bilim insanlarının, uzmanların, araştırmacıların veya öğrencilerin belirli bir alanda edebi, sanatsal veya mesleki eğitim, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürüttükleri bilimsel kurumlardır. Bu kapsamda Türkiye Adalet Akademisi, hukuk öğrenim ve eğitimi alanında faaliyet gösteren, hâkim ve savcı yardımcıları ile hâkim ve savcılara yönelik eğitim planları hazırlayan, uygulayan, hukuk ve adalet alanında araştırma ve bilimsel çalışmalar yapan, uluslararası gelişmeleri takip eden, projeler geliştiren ve uygulayan öğretim ve eğitim kurumudur.
Yukarıda belirtilen bu iki öğretim ve eğitim kurumunun, hukuk öğrenim ve eğitiminin verilmesinde ve sürdürülmesinde varlıkları önemlidir. Hukuk fakültelerinde verilen öğretim ve eğitimin çağın gereği, bilgi ve donanım yönünden yeterli olduğu söylenemez. Kalabalık sınıflar, derslerde uygulanan klasik yöntemin öğrencinin yetişmesinde ve edindiği bilgileri uygulamaya aktarmasında yeterince etkin olmaması, sınav sisteminin bilgi birikimini ölçmek için yeterli bulunmaması, teorik olarak verilen bilginin uygulamaya konmasının yeterli olmaması sonucu, teori ile uygulamanın birbirinden bağlantısız çalışması gibi nedenler sayılabilir.
Ülkemizde hukuk fakültelerinde hukuk öğretim ve eğitimi üç aşamalı olarak yapılmaktadır. Lisans düzeyinde verilen öğretimde daha çok klasik yöntem uygulanmaktadır.
Hukuk öğretimi, kişide temel değer olan insan sevgisi ve insana verilen değerin algılama şuurunu yaratmaktır. Temel amaç, mantıksal düşünce, olaylar karşısında tutarlı olarak akıl yürütme yeteneğini kazandırma ve olguları değerlendirme, yorumlama ve sonuca ulaştırma becerilerini geliştirmeyi sağlamaktır. Hukukçunun disiplinli düşünmesi ve tutarlı akıl yürütmesi sonucu, yaşamdaki en karmaşık uyuşmazlıklar değerlendirilir, yorumlanır, ayrıştırılır/ birleştirilir ve bunlardan çözümler üretilir.
Hukuk öğretiminde esas olan, iyi bir hukuk eğitiminin yaptırılması ve hukuk kültürünün verilmesidir. Hukuktaki temel değerlerin başında adalet ve hakkaniyet ilkesi gelmektedir. Hukukçu, adalet ve hakkaniyete ulaşmada sorgular ve eleştirir. Hukuk eğitimi zor bir eğitimdir. Zorluğu ortaöğretimde alt yapısı olmayan öğrenim konularının verilmemesinden/olmamasından gelmektedir. Öğrencilerin hukuk fakültelerine başladıkları zaman bazı kavram ve sözcükleri öğrenmede ve özümsemede zorlandıkları bilinir ve görülür.
Bu çerçevede hukuk fakültesi öğrencilerinin bilgi edinici, beceri ve yeteneklerini geliştirici öğretim programlarının yapılması ve düzenleyici önlemlerin bir an önce alınması gereklidir.
- Hukuk fakültelerinde uygulanan klasik sistemden ayrılarak öğrencilerin daha çok katılımını sağlayan soru ve yanıt biçiminde ders verme yöntemi benimsenmeli,
- Uygulamaya daha geniş yer vermeli, olanaklar el verdiği ölçüde kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak yürütülmeli,
- Öğrencinin hukuki düşünme, yorum yapabilme ve olguları değerlendirebilme yeteneğin geliştirici yöntemler uygulanmalı,
- Avrupa Birliği’ne katılım ve uyum aşamasında bulunan ülkemizin hukuk düzeninin birlik hukuk ile uyumunu sağlayacak ortak ders programlarına yer verilmeli,
- Hukuk fakültelerinde metodoloji, tüketici hukuku, rekabet hukuku, elektronik ve teknoloji hukuku, çevre hukuku, iletişim ve internet hukuku ve ekonomik ağırlıklı derslere programlarında mutlaka yer verilmeli,
- Hukuk fakültesi öğrencilerinin mutlaka bir yabancı dil öğrenmesini sağlayıcı olanaklar yaratılmalıdır.
Hukuk fakültelerinde sınav sisteminin bilgi birikimini ölçmek için yeterli bulunmadığı, özellikle test sisteminin olumsuzluğuna değindik. Bunun doğruluğu, Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK) başkanının 14 Ekim 2026 günü YÖK’ten üniversitelere “Çoktan seçmeli sınav freni” başlığıyla “Kolaycılığa kaçmayın” şeklinde gazetelerde yer alan beyanıyla teyit edilmiştir. Ancak, bizim önerilerimizin haklılığından ziyade, önemli olan bu alanda bir an önce önlemlerin alınması ve çözüm odaklı planların yapılmış olması gerekirken, yapılmadığı bu beyanla anlaşıldığına göre, hukuk fakültelerinde; çağın gelişimine uygun ve eksikliği duyulan derslerin ders programlarına alınması ve sınavlarda test uygulaması yapılıyorsa vazgeçilmesi, hukuk öğretim ve eğitiminin gelişmesi, verimli kılınması, başarılı ve nitelikli hukukçuların yetişmesi için bir zorunluluk olarak görülmelidir.
Diğer yandan, hukuk öğretim ve eğitimine ileri aşamada katkı sağlamak, hukuk ve adalet alanında eksikliği duyulan bilgileri vermek ve bu alanda araştırma yapmak, meslek mensuplarının bilgi donanımlarını artırmak ve uygulamaya yönelik beceriler kazandırmak amacıyla kurulan Türkiye Adalet Akademisi’nde, hakim ve savcı yardımcılığı sınavını kazanan meslek mensuplarına öğretim ve eğitimin yanında, diğer meslek mensuplarına da meslek içi eğitim verilmektedir. Bu bağlamda Akademiden yararlanacak olanlara;
- Hukuki kaynaklara ulaşabilme, faydalanabilme yöntem ve esasları, yükseköğrenimde edindikleri bilgileri uygulamaya aktarmaları, hukuki ve cezai uyuşmazlıkları yorumlama ve çözüm üretme yöntemleri öğretilmeli,
- Hukuk fakültelerince ders programlarında yer verilmeyen ancak uygulamada eksikliği hissedilen yeni ders konularına yer verilmeli,
- Mukayeseli hukuk çalışması yaptırılması, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ile temel yasaların alındığı ülkelerin yüksek mahkeme kararlarının ve içtihatlarının tartışılması sağlanmalı ve sonuçlarının değerlendirilmesi,
- Mesleğin etiğini sahiplenme ve geliştirmeye yönelik bilgilerin verilmeli, çalışma disiplini kazandırılması ve yeteneklerini geliştirici faaliyetlerde bulundurulmalı, uyuşmazlıkları çözmede; güvenilirlik, bağımsızlık ve tarafsızlık gibi değerleri kazandırıcı bir yaklaşımla, çözüm tekniği öğretilmeli, sağlayıcı ders ve uygulama programları yapılmalıdır.
Akademide, hukuk fakültelerinde ders olarak alamadıkları ve eksikliği duyulan (seçim hukuku, vakıf hukuku, orman hukuku ve benzerleri gibi) konular esas alınarak ders programlarının planlamasının, ayrıca, yapay zekânın gündemde olduğu bir dönemde, yararlananların düşünebilme becerilerini, anlama, değerlendirme ve analiz etme yeteneklerini geliştirici proje çalışmalarının yapılmasının, kuruluş amacına uygun olacağı bilinmelidir.
İyi bir hukuk öğretim ve eğitimi almak, hukukla ilgili meslek icra edenlerin hedefi olmalı ve bu alanda bilgi ve birikimleriyle farklılıklarını göstermelidirler.
YARGITAY ONURSAL ÜYESİ, ESKİ YSK BAŞKANI



