ESRA ÖZARFAT / BURSAİlki 2024 yılında düzenlenen ve kısa sürede alanında referans etkinliklerden biri haline gelen Uludağ Çevre Forumu bu yıl da yoğun katılımla Bursa Business School Uludağ Kampüsü’nde düzenlendi. “Kaynaktan Değere Bugünden Geleceğe” temasıyla düzenlenen forumda iki gün boyunca 7 ayrı oturum yapıldı.
Türkiye’nin küresel iklim politikalarındaki vizyonunu taçlandıracağı COP31’e doğru giderken atılacak stratejik adımların değerlendirildiği forumda entegre atık yönetimi ve Ulusal Depozito Sistemi, üretimde zorunlu geri dönüştürülmüş madde kullanımı, otomotiv sektöründe sürdürülebilirlik, ulusal su politikaları ve sanayide yeşil dönüşüm gibi başlıklarda alanında uzman isimler konuşmacı olarak yer aldı. Forumun açılışında konuşan BTSO Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Burkay, sürdürülebilirlik gibi uzun soluklu ve çok boyutlu bir alanda başarının tek seferlik çalışmalarla değil, ortak akılla, istikrarlı iş birlikleriyle ve ayn hedef etrafında buluşan kurumların gayretiyle mümkün olduğunu söyledi.
Burkay, bu anlamda AB Uyum ve Yeşil Mutabakat Konseyi’nin emekleriyle üçüncü kez hayata geçirilen forumun, kaynak verimliliği, çevre duyarlılığı, yeşil dönüşüm ve insan odaklı kalkınma hedefleri bakımından önem bir kazanım olduğunu vurguladı. İklim değişikliği, çevresel riskler, kaynakların etkin kullanımı, enerji güvenliği ve sürdürülebilir üretim; küresel rekabetin ana gündemleri arasında yer aldığını ifade eden Burkay, artık dünyanın hedeflerin somut projelerle desteklendiği, şehirlerin, sanayinin, finans kuruluşlarının, sivil toplumun ve gençlerin aynı vizyon etrafında buluştuğu yeni bir iklim anlayışına ihtiyaç duyduğunu dile getirdi.
Bu açıdan Türkiye’nin COP31 sürecindeki rolünün tarihi bir anlam taşıdığını kaydeden Burkay, “Forum boyunca gündeme taşınan konular aslında COP31 süreci için de iş dünyamız adına önemli bir fikri hazırlık süreci anlamına da geliyor” diye konuştu. İbrahim Burkay, yeşil dönüşüm sürecinde kamu politikalarıyla özel sektör uygulamalarının aynı istikamette ilerlemesinin büyük önem taşıdığını söyledi.
Bu noktada son dönemde hayata geçirilen desteklerin iş dünyası olarak çok değerli bulduklarını ifade eden Burkay, “Karbon ayak izi ölçümü, enerji verimliliği yatırımları, temiz üretim teknolojileri, yeşil finansman, dijitalleşme ve mevzuata uyum başlıklarında sağlanacak her yeni destek; firmalarımızın rekabet gücüne, ihracat kapasitesine ve sürdürülebilir üretim anlayışına doğrudan katkı sağlayacaktır” ifadelerini kullandı. BTSO olarak Bakanlığın ortaya koyduğu vizyonu; Bursa’nın üretim gücü, girişimcilik kabiliyeti ve yatırım kapasitesiyle desteklediklerini vurgulayan Burkay, “Bursa iş dünyası olarak bizler, sürdürülebilirliği yalnızca konuşulan bir hedef olarak değil; üretimin, yatırımın, ihracatın ve kurumsal kapasitenin her aşamasına yansıyan somut bir çalışma alanı olarak görüyoruz” diye konuştu.
Bugün iş dünyası olarak çok önemli bir eşikte olduklarını ifade eden Başkan Burkay geçmişte rekabetin temel göstergelerinin üretim kapasitesi, maliyet avantajı, hız ve kalite olduğunu ancak bugün bunların yanına karbon ayak izi, enerji verimliliği, kaynak kullanımı, atık yönetimi, yeşil finansmana erişim ve sürdürülebilir tedarik zincirlerinin eklendiğini kaydetti. “Artık bir ürünün pazardaki değeri, yalnızca fiyatıyla veya kalitesiyle değil; nasıl üretildiğiyle, hangi kaynakları kullandığıyla, çevreye nasıl bir etki bıraktığıyla ve insan hayatına nasıl katkı sunduğuyla da ölçülüyor” diyen Başkan Burkay, “Avrupa Yeşil Mutabakatı, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve küresel tedarik zincirlerinde değişen standartlar, iş dünyamızın önüne yeni bir dönem açmıştır.
Bu yeni dönemi doğru okuyan, dönüşümünü zamanında tamamlayan, teknolojisini yenileyen, enerji ve kaynak verimliliğini artıran firmalarımız, küresel rekabette çok daha güçlü bir konuma ulaşacaktır” dedi. Sürdürülebilirlik anlayışının en güçlü karşılık bulduğu alanların başında şehirlerin geldiğini belirten Başkan Burkay, “Sürdürülebilirlik, şehirlerin planlanmasında, ulaşım altyapısında, afetlere hazırlığında, çevre kalitesinde ve sosyal yaşam alanlarında da kendini göstermelidir.
Bir şehri geleceğe hazırlamak, aslında o şehirde yaşayan insanın hayatını, güvenliğini, sağlığını ve refahını öncelemek demektir. Dolayısıyla Bursa gibi kadim bir kenti ‘su akar yolunu bulur’ anlayışıyla kaderine terk edemeyiz.
Çünkü Bursa, plansızlığa mahkûm edilecek kadar değersiz bir şehir değildir” dedi. Bursa’nın en son kapsamlı çevre düzeni planının 1998 yılında yapıldığını hatırlatan Başkan Burkay, 30 yıl önceki bir akılla bugünün Bursa’sını yönetmeye çalışmanın Bursa’ya yapılan büyük bir haksızlık olduğunu dile getirdi.
Başkan Burkay, “Bu plansızlık; sadece estetik bir kayıp değildir; her gün boğuştuğumuz trafik, çevre kirliliği ve kentin kapasite geliştirme sorunlarını da beraberinde getiren bir düğümdür. Bu nedenle Bursa’mızın anayasası niteliğinde olan 1/100 binlik çevre planında şehir içinde sıkışıp kalmış, apartmanlarla iç içe imalat yapan üretim ve ihracat kapasitesi sınırlanmış 8 bin 500 firmamızın varlığını da ayrıca değerlendirmek durumundayız.
Organize bir akılla hareket ettiğimizde, akademik odalarımızın ve üniversitelerimizin vizyonu ile iş dünyamızın dinamizmini birleştirdiğimizde, inanıyorum ki her engeli aşarız. Bursa’nın gerçek değeri, ancak bu planlı büyüme ve ortak akıl koordinasyonuyla ortaya çıkacaktır” değerlendirmesini yaptı.
BTSO AB Uyum ve Yeşil Mutabakat Konseyi Başkanı Vedat Kılıç da, Uludağ Çevre Forumu’nun üçüncüsünü gerçekleştirmekten büyük mutluluk duyduklarını belirterek, daha önce yapılan iki forumun başarıyla tamamlandığını ve etkinliğin artık Bursa iş dünyasının yanı sıra Türkiye genelinde de takip edilen önemli bir platform haline geldiğini söyledi. Dünyanın yeni bir dönüşüm sürecinden geçtiğini belirten Kılıç, “Üreten ama kaynaklarını koruyan, büyüyen ama çevresel etkilerini azaltan ülkeler öne çıkıyor.
Türkiye de güçlü sanayisi, üretim kabiliyeti ve girişimci yapısıyla bu süreçte önemli bir avantaja sahip” ifadelerini kullandı. Bursa’nın yeşil dönüşümde öncü şehirlerden biri olması gerektiğini söyleyen Kılıç, BTSO çatısı altında yürütülen çalışmalarla şehrin üretim, ihracat ve teknolojide olduğu gibi çevresel dönüşümde de liderlik hedeflediğini belirtti.
Bursa Vali Yardımcısı Salih Altun ise geri dönüşüm ve sürdürülebilirliğin insanlık tarihi kadar eski ve önemli bir konu olduğunu söyledi. Altun, “Dünyada geri dönüşüm konusunda ortak bir konsensüs sağlandı.
Artık üretmek ne kadar önemliyse atık dönüşümü de o kadar önemli. BTSO öncülüğünde gerçekleştirilen bu forum ve COP31 zirvesi gibi organizasyonlar, bu sorunun çözümü için ortak çaba gösteriyor” dedi.
Açılış konuşmalarının ardından 3. Uludağ Çevre Forumu’na sponsorlukla katkı veren ana sponsor ART Group’a, Platin sponsor Yeşil Çevre’ye, Altın sponsor Burkasan, Bursa Çimento, Revego ile Gümüş sponsorlar Atıksa ile Harves Technology firmalarına plaketleri takdim edildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği Başkan Yardımcısı Mehrali Ecer, 3. Uludağ Çevre Forumu’nda düzenlenen “COP31’e Doğru Türkiye” oturumunda, Türkiye’nin iklim diplomasisi, yeşil dönüşüm hedefleri ve COP31 hazırlıklarına ilişkin açıklamalarda bulundu.
Türkiye’nin ilk kez Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı’na ev sahipliği yapacağını belirten Ecer, Antalya’da düzenlenecek organizasyonun yalnızca diplomatik değil, ekonomik ve ticari açıdan da büyük fırsatlar sunacağını söyledi. Kasım ayında Antalya’da gerçekleştirilecek COP31 kapsamında yaklaşık 100 bine yakın katılımcının Türkiye’ye gelmesinin beklendiğini ifade eden Ecer, Bursa iş dünyasını ve sanayicileri de organizasyonda aktif rol almaya davet etti.
Konuşmasında Türkiye’nin COP31 için hazırladığı öncelikli gündem başlıklarına da değinen Ecer, döngüsel ekonomi, temiz enerji dönüşümü, sanayide dekarbonizasyon, dirençli şehirler, genç istihdamı ve iklim finansmanı gibi alanların öne çıktığını söyledi. Sanayide yeşil dönüşümün özellikle Avrupa Birliği ile ticaret yapan sektörler açısından kritik hale geldiğini ifade eden Ecer, karbon düzenlemeleri ve yeni ticaret standartlarının Türk sanayisini doğrudan etkileyeceğini söyledi.
“Yeşil sanayileşme artık bir tercih değil zorunluluk” diyen Ecer, Bursa gibi ihracat gücü yüksek şehirlerin uluslararası gelişmeleri yakından takip ettiğini kaydetti. İklim finansmanına erişimin önemine dikkat çeken Ecer, Türkiye’nin yatırım projeleri ile uluslararası finans kaynaklarını buluşturacak yeni bir mekanizma üzerinde çalıştığını açıkladı.
Özellikle atık yönetimi, çimento, demir-çelik ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerin küresel iklim fonlarına daha kolay erişebilmesini hedeflediklerini belirten Ecer, “Doğru projelerin doğru finansmanla eşleşmesini sağlayacak bir sistem kuruyoruz” diye konuştu. Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda önemli yasal düzenlemeler hazırladığını da aktaran Ecer, Emisyon Ticaret Sistemi yönetmeliğinin Cumhurbaşkanlığı’na sunulduğunu açıkladı.
İlk etapta karbon yoğun beş sektörün sisteme dahil edileceğini belirten Ecer, 2026-2028 döneminin pilot uygulama süreci olacağını, ardından tam uygulama dönemine geçileceğini söyledi. Türkiye Yeşil Taksonomisi çalışmalarının da tamamlandığını ifade eden Ecer, sistemin Avrupa Birliği taksonomisiyle uyumlu hazırlandığını belirtti.
Bu sayede Türk şirketlerinin ESG ve iklim fonlarına daha rahat erişebileceğini dile getiren Ecer, Avrupa Birliği merkezli yeşil finansman ekosisteminin yaklaşık 3,4 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaştığını kaydetti. Şehirlerin iklim değişikliğine karşı daha dirençli hale getirilmesi için yerel iklim eylem planlarının hazırlanacağını açıklayan Ecer, tüm illerde valilikler koordinasyonunda “İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları” oluşturulacağını söyledi.
İbrahim Burkay, Avrupa’nın üretim gücünü kaybetmesiyle birlikte yeşil dönüşümü yeni bir ekonomi politikası haline getirdiğini belirterek, Türkiye’nin bu süreçte yalnızca uyum sağlayan değil, “oyun kuran” ülkelerden biri olması gerektiğini söyledi. Enerji krizleri ve jeopolitik gelişmelerin dönüşüm politikalarını yeniden şekillendirdiğini ifade eden Burkay, elektrikli araç dönüşümünün beklenenden yavaş ilerlediğini, bu nedenle sürecin gerçekçi politikalarla yönetilmesi gerektiğini kaydetti.
Yeşil dönüşümun başarısında uygun maliyetli finansmanın kritik rol oynadığını vurgulayan Burkay, kamu-özel sektör iş birliğiyle Türkiye’nin geri dönüşüm, enerji verimliliği ve çevre teknolojilerinde küresel oyuncu olabileceğini söyledi. BTSO olarak enerji verimliliği merkezleri, yalın dönüşüm programları ve BUTEKOM aracılığıyla sanayinin dönüşümüne destek verdiklerini belirten Burkay, “Doğru finansman modelleriyle hem maliyetler düşer hem de rekabet gücümüz artar” dedi.
BTSO AB Uyum ve Yeşil Mutabakat Konsey Başkanı Vedat Kılıç ise sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi politikalarının artık küresel ölçekte kaçınılmaz bir dönüşüm alanı haline geldiğini belirterek, mevcut kaynak kullanım modelinin uzun vadede devam edemeyeceğini söyledi. Dünyada her yıl kullanılan büyük miktardaki metal, mineral, biyokütle ve fosil kaynakların yalnızca küçük bir bölümünün yeniden döngüye kazandırıldığına dikkat çeken Kılıç, bu oranın yüzde 5 ila 7 seviyesinde kaldığını ifade etti.
Türkiye’nin atık yönetimi ve geri dönüşüm kapasitesinde önemli bir noktaya geldiğini söyleyen Kılıç, 110 milyon tonluk atık işleme kapasitesinin döngüsel ekonomi açısından stratejik bir avantaj sunduğunu ifade etti. Ancak bu potansiyelin ekonomik değere dönüşmesi için kaynakların doğru toplanması ve etkin bir regülasyon sisteminin zorunlu olduğunu vurguladı.
TOBB Atık ve Geri Dönüşüm Sanayi Meclisi Başkanı Ali Kantur, “Yeni Değer Zinciri: Entegre Atık Yönetimi” başlıklı sunumunda Türkiye’nin atık ve geri dönüşüm sisteminde “efsaneler ile gerçekler” arasındaki farkın net biçimde ortaya konulması gerektiğini söyledi. Kantur, İstanbul ve Bursa gibi büyükşehirlerde mevcut koşullar altında en uygun çözümün yakma (waste-to-energy) tesisleri olduğunu ifade etti.
Son 20 yılda YEKDEM benzeri teşvik mekanizmalarıyla geri dönüşüm ve enerji üretiminde önemli ilerleme kaydedildiğini belirten Kantur, ancak değişen kuralların sektörün sürdürülebilirliğini zayıflattığını dile getirdi. Belediye ihaleleri ve sokak toplayıcılarına ilişkin düzenlemeler nedeniyle sektörün gelir kaybı yaşadığını belirten Kantur, “Oyun devam ederken kurallar değişiyor, bu da sektörün istikrarını bozuyor” dedi.
Depozito sistemi ve enerji teşvikleri gibi yeni uygulamaların sektörü etkilediğini kaydeden Kantur, geri dönüşüm modelinin yeniden yapılandırılması gerektiğini vurguladı. Atık yönetiminde şehirlerin ölçeğine göre farklı teknolojilerin uygulanması gerektiğini belirten Kantur, İstanbul’da alan kısıtı nedeniyle yakma tesislerinin zorunlu hale geldiğini söyledi.
Bursa için de aynı modelin gerekli olduğunu ifade eden Kantur, “Bursa’da çözüm nettir: yakma yapılmalıdır” diye konuştu. Yakma tesislerinin ilk yatırım maliyetinin yüksek görünmesine rağmen uzun vadede en verimli seçenek olduğunu belirten Kantur, bu tesislerin hem enerji üretimi sağladığını hem de atık hacmini ciddi ölçüde azalttığını ifade etti.
Mevcut çöplük alanlarının rehabilite edilerek enerji üretim merkezlerine dönüştürülebileceğini de sözlerine ekledi. Atık yönetimi projelerinin yalnızca belediye bütçeleriyle sürdürülebilir olmadığını vurgulayan Kantur, yeni bir finansman ve yönetişim modeline ihtiyaç bulunduğunu söyledi.
Enerji ve çevre kurumları arasında görev ve maliyet paylaşımının netleştirilmesi gerektiğini belirten Kantur, küçük bir tarife artışıyla sistemin finanse edilebileceğini ifade etti. Ali Kantur, geri dönüşüm sektörünün sağlıklı işlemesi için kamu, özel sektör ve yerel yönetimlerin ortak hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Dağınık karar alma yapısının sektörü zorladığını belirten Kantur, daha koordineli ve merkezi bir modele ihtiyaç olduğunu ifade etti. Türkiye’nin doğru bir modelle atık yönetimi ve enerji üretiminde önemli ekonomik değer oluşturabileceğini kaydeden Kantur, sektörün ölçek ekonomisiyle büyümesi gerektiğini dile getirdi.
Plastik ve geri dönüşüm hammaddelerindeki küresel rekabete de değinen Kantur, Türkiye’de yıllık yaklaşık 11 milyon ton plastik üretildiğini, bunun yalnızca 1,5-2 milyon tonluk bölümünün yerli üretimle karşılandığını söyledi. Geri kalan ihtiyacın ithalatla karşılandığını belirten Kantur, bu açığın önemli bölümünün geri dönüşüm yoluyla kapatılabileceğini ifade etti.
Geri dönüşüm kapasitesinin artırılmasıyla karbon emisyonlarının azaltılabileceğini ve ihracatta karbon kaynaklı risklerin önüne geçilebileceğini söyleyen Kantur, büyük ölçekli tesislerin Ar-Ge ve teknoloji geliştirme kapasitesini artıracağını belirtti. Türkiye’nin doğru yapılanmayla Avrupa’nın güçlü geri dönüşüm üreticilerinden biri olabileceğini vurgulayan Kantur, plastik ve hurda demir gibi alanlarda önemli ihracat avantajı yakalanabileceğini söyledi.
Ali Kantur ayrıca, küresel ölçekte hurda ve geri dönüşüm hammaddesi rekabetinin giderek arttığını, Avrupa’nın hurda bazlı üretime yöneldiğini ve bunun Türkiye açısından gelecekte hammadde tedarikinde risk oluşturabileceğini ifade etti. Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdür Yardımcısı Mahir Özcan, 3. Uludağ Çevre Forumu’nda yaptığı sunumda iklim değişikliğinin su kaynakları üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, Türkiye’nin su verimliliği ve su yönetimi politikalarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Türkiye’de 2025 yılında sıcaklıkların uzun yıllar ortalamasının yaklaşık 1,2 derece üzerine çıktığını belirten Özcan, yağış miktarının ise ortalama 573 milimetreden 415 milimetreye gerilediğini söyledi. Bursa’nın geçen yıl yüzde 31 daha az yağış aldığını ifade eden Özcan, kentin “aşırı kurak” dönem yaşadığını kaydetti.
İklim değişikliğinin artık bilimsel verilerle net biçimde görüldüğünü vurgulayan Özcan, su arzındaki azalmanın sanayi, tarım ve kent yaşamını doğrudan etkilediğini dile getirdi. Özcan, su kaynaklarındaki baskının artmasıyla birlikte kaçak su kullanımı ve alternatif su temin yöntemlerinin de yaygınlaştığını söyledi.
Yaklaşık iki ay önce yayımlanan Ulusal Su Planı’nın Türkiye’nin 10 yıllık yol haritasını oluşturduğunu belirten Özcan, plan kapsamında suyun hem miktarını hem de kalitesini korumaya yönelik stratejiler geliştirildiğini ifade etti. Su Verimliliği Yönetmeliği kapsamında sanayi tesisleri, belediyeler ve tarım sektörüne yönelik yeni yükümlülükler getirildiğini ifade eden Özcan, belirli kriterleri sağlayan işletmelere “mavi, yeşil ve turkuaz su verimliliği belgeleri” verileceğini kaydetti.
Bu belgeleri alan işletmeler için enerji indirimi, finansman ve teşvik mekanizmalarının gündemde olduğunu söyledi. Yağmur suyu hasadı, gri su kullanımı ve akıllı sulama sistemlerinin yaygınlaştırılmasının hedeflendiğini belirten Özcan, sensörler ve yapay zeka destekli sistemlerle tarımda su kullanımının optimize edilmesine yönelik çalışmalar yürütüldüğünü dile getirdi.
Özcan ayrıca, taşkın ve kuraklık gibi hidrometeorolojik afetlere karşı risk yönetiminin güçlendirilmesi gerektiğini belirterek, veri temelli ve dijital destekli “akıllı su yönetimi” sistemlerinin önümüzdeki dönemde daha fazla önem kazanacağını sözlerine ekledi. Türkiye’nin yıllık kullanılabilir su kapasitesi yaklaşık 112 milyar metreküptür.
Bu suyun yüzde 79’u tarımda, yüzde 11’i sanayide, yüzde 10’u ise kentsel kullanım alanlarında tüketilmektedir. En büyük su tüketim alanı olan tarımda mevcut sulama randımanı yalnızca yüzde 52 seviyesindedir.
Başka bir ifadeyle, kullanılan suyun önemli bir bölümü verimsiz yöntemler nedeniyle kaybedilmektedir. Özellikle vahşi sulama uygulamaları, su kaynaklarımız üzerindeki baskıyı artıran temel sorunlardan biri olarak öne çıkmaktadır.
Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, 3. Uludağ Çevre Forumu’nda yaptığı sunumda Ulusal Depozito Sistemi’nin mevcut durumu, teknik altyapısı ve uygulama takvimine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Sistemin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik bir dönüşüm modeli olduğunu vurgulayan Öztürk, Türkiye’de yılda yaklaşık 25 milyar içecek ambalajı tüketildiğini, önemli bir bölümünün ise geri dönüşüme kazandırılamadan atığa dönüştüğünü söyledi.
Türkiye Çevre Ajansı’nın depozito yönetiminin yanı sıra deniz temizliği, dijital atık takibi ve çevresel izleme projeleri de yürüttüğünü belirten Öztürk, Ulusal Depozito Sistemi’nin uçtan uca yerli teknolojiyle geliştirildiğini ifade etti. Depozito Bilgi Yönetim Sistemi dahil tüm yazılım altyapısının Türk mühendislerince hazırlandığını kaydeden Öztürk, depozito iade makineleri ve sayım sistemlerinin de yerli üretim olduğunu söyledi.
Yaklaşık dört yıldır geliştirilen sistem kapsamında Türkiye’de 6 firmanın depozito iade makinesi ürettiğini belirten Öztürk, yerli sanayinin sürece güçlü şekilde dahil olduğunu dile getirdi. Yeni sistemin klasik depozito uygulamalarından farklı olarak tamamen dijital altyapıyla çalışacağını belirten Nurullah Öztürk, vatandaşların iade ettikleri ambalajlar karşılığında dijital hesaplarında teşvik biriktireceğini söyledi.
Sistemin bankacılık hesabı mantığıyla işleyeceğini ifade eden Öztürk, kazanılan ödüllerin farklı alanlarda kullanılabileceğini kaydetti. Market, bakkal ve büfelerin yasal iade noktaları olacağını belirten Öztürk, işletmelerin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi’ne kayıt yaptırarak yetkili operatör seçmek zorunda olacağını ifade etti.
Öztürk, büyük ölçekli satış noktalarında depozito iade makinelerinin zorunlu hale geleceğini de sözlerine ekledi. Sistemin uygulama takvimine ilişkin bilgi veren Öztürk, 1 Temmuz itibarıyla “ulusal entegrasyon dönemi”nin başlayacağını açıkladı.
İlk aşamada ambalaj başına 1 TL teşvik uygulanacağını belirten Öztürk, amaçlarının sistemi ülke geneline yaymak ve geri dönüşüm alışkanlığını güçlendirmek olduğunu söyledi. Yılsonuna kadar 4 bin 500 depozito iade makinesine ulaşmayı hedeflediklerini belirten Öztürk, gelecek yıl bu sayının 10 bine çıkarılacağını ve sistemin 40 binden fazla el terminaliyle destekleneceğini ifade etti.
Otel, restoran ve kafelerin (HORECA) sistemin önemli paydaşlarından biri olacağını belirten Öztürk, bu işletmelerin topladıkları ambalajları lisanslı operatörlere teslim edeceğini söyledi. Sistemin hem çevresel hem ekonomik fayda sağlayacağını ifade eden Öztürk, ambalajların tüketim sonrası yeniden ekonomiye kazandırılacağını kaydetti.
Depozito sisteminin işletmelere ek gelir ve müşteri trafiği de oluşturacağını belirten Öztürk, operatör modeliyle sürdürülebilir bir geri dönüşüm ekosistemi kurulacağını dile getirdi. Bugüne kadar 56 ilde yaklaşık 1. 500 depozito iade makinesinin kurulduğunu aktaran Öztürk, ay sonuna kadar 2. 500 kuruluma ulaşmayı hedeflediklerini söyledi.
Türkiye genelinde 34 operatörle toplama ağının oluşturulacağını belirten Öztürk, sistemin hızla yaygınlaştığını ifade etti. Nurullah Öztürk, sistemin devreye girmesiyle yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılacağını, 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanacağını ve içecek ambalajı ithalatında yüzde 40’a varan düşüş beklendiğini söyledi.
Öztürk, bunun cari açığa da olumlu katkı sağlayacağını vurguladı. Depozito sisteminin yalnızca çevre politikası olmadığını ifade eden Öztürk, makine üretiminden yazılıma, dijital altyapıdan lojistiğe kadar birçok yeni iş alanı oluşturacağını kaydetti.
Önümüzdeki 20 yılda yaklaşık 20 bin kişilik istihdam yaratılmasının beklendiğini belirten Öztürk, sistemin ekonomik katkısının yaklaşık 30 milyar seviyesine ulaşacağını öngördüklerini söyledi. 3. Uludağ Çevre Forumu’nun ilk gününün son oturumunda “Üretimde Yeni Standart: Zorunlu Geri Dönüştürülmüş Madde Kullanımı” konusu ele alındı.
Vedat Kılıç moderatörlüğündeki oturumda, Yavuz Eroğlu ile Zeynep Özbek değerlendirmelerde bulundu. PAGEV Yönetim Kurulu Başkanı Yavuz Eroğlu, geri dönüşüm sistemlerinin sürdürülebilir olması için ekonomik döngünün doğru kurulması gerektiğini söyledi.
Avrupa Birliği’nin geri dönüştürülmüş içerik kullanım zorunluluğunu bu nedenle gündeme aldığını belirten Eroğlu, “Ekonomik döngü varsa sistem kendi kendine işler, yoksa destek bittiğinde sistem de durur” dedi. Avrupa Birliği’nin hedefinin yalnızca atık toplamak olmadığını ifade eden Eroğlu, asıl amacın geri dönüştürülen malzemeler için sürdürülebilir bir pazar oluşturmak olduğunu kaydetti.
Geri dönüştürülmüş içerik kullanımının artmasının, atığın ekonomik değerini yükselterek toplama oranlarını da artıracağını söyledi. AB’de ambalaj ve plastik mevzuatlarının halen yoğun şekilde tartışıldığını belirten Eroğlu, Avrupa’da çevre düzenlemeleri konusunda tam bir birlik olmadığını ifade etti.
Özellikle ambalaj, tek kullanımlık plastikler ve taşıma ambalajları konusunda farklı yaklaşımların sürdüğünü kaydeden Eroğlu, Türkiye’nin bu süreçleri kendi sanayi yapısı ve ekonomik gerçekleri doğrultusunda değerlendirmesi gerektiğini söyledi. Avrupa’nın artık yalnızca çevresel hedeflere değil, sanayinin rekabet gücünü korumaya da odaklandığını belirten Eroğlu, Türkiye’nin de çevre politikalarını üretim ve ihracat dengesiyle birlikte ele almasının önemine dikkat çekti.
Türkiye’nin plastik üretiminde Avrupa’da Almanya’nın ardından ikinci sırada yer aldığını belirten Yavuz Eroğlu, geri dönüşüm kapasitesinde de Türkiye’nin Avrupa’nın en güçlü ülkelerinden biri haline geldiğini söyledi. Türkiye’nin geri dönüşümde küresel bir merkez olabileceğini vurgulayan Eroğlu, bunun yanlış şekilde “Türkiye dünyanın çöpünü alacak” biçiminde yorumlanmaması gerektiğini söyledi.
Günümüzde atığın stratejik bir ham maddeye dönüştüğünü ifade eden Eroğlu, “Artık geri dönüşüm sektörü yalnızca çevre meselesi değil, doğrudan sanayi ve ham madde güvenliği konusu haline geldi” değerlendirmesinde bulundu. Avrupa Birliği’nin 2030 itibarıyla birçok ambalaj grubunda yüzde 30 geri dönüştürülmüş içerik kullanımını zorunlu hale getireceğini hatırlatan Eroğlu, bu dönüşümün Türk sanayisini doğrudan etkileyeceğini ifade etti.
Türkiye’nin ihracat pazarları açısından kaliteli geri dönüştürülmüş ham maddeye erişimin stratejik önem taşıdığını belirten Eroğlu, depozito sistemi ve geri dönüşüm yatırımlarının bu nedenle kritik olduğunu söyledi. Arçelik Çevre Direktörü Zeynep Özbek ise şirketin döngüsel ekonomi odaklı çalışmalarını anlattı.
Özbek, Arçelik’in 2014 yılında kurduğu geri dönüşüm tesislerinde bugüne kadar yaklaşık 1,98 milyon adet elektronik atığın geri dönüştürüldüğünü açıkladı. Eskişehir’de faaliyet gösteren tesislerde buzdolabı başta olmak üzere çeşitli elektronik atıkların geri dönüştürüldüğünü belirten Özbek, Arçelik’in hem üretici hem de atık elektrikli ve elektronik eşya geri dönüşüm tesisine sahip Türkiye’deki tek şirket olduğunu söyledi.
Geri dönüşüm faaliyetleri sayesinde yaklaşık 597 gigawatt saat enerji tasarrufu sağlandığını belirten Özbek, karbon emisyonlarının azaltılmasına da katkı sunduklarını ifade etti. Zeynep Özbek, ürünlerde geri dönüştürülmüş plastik kullanımını artırmaya yönelik çalışmaların sürdüğünü belirterek, çamaşır makinesi kazanlarında yaklaşık 60 PET şişeden elde edilen malzemelerin kullanıldığını söyledi.
Ambalajlarda da sürdürülebilirlik odaklı tasarımlar geliştirdiklerini kaydeden Özbek, daha hafif, yeniden kullanılabilir ve geri dönüştürülebilir ambalaj çözümleri üzerinde çalıştıklarını ifade etti. Geri dönüştürülmüş içerik oranını artırmaya yönelik Ar-Ge çalışmalarının da devam ettiğini dile getirdi.
Ekonomi Gazetesi Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Güldağ’ın moderatörlüğünde düzenlenen “Sanayide Yeşil Dönüşüm” oturumunda kamu, özel sektör ve sanayi temsilcileri dönüşümün farklı boyutlarını değerlendirdi. Ticaret Bakanlığı AB Tek Pazar ve Yeşil Mutabakat Dairesi Başkanı Elif Berrak Taşyürek, Yeşil Mutabakat’ın artık çevre politikası olmaktan çıkarak doğrudan bir rekabet ve ekonomi düzenine dönüştüğünü söyledi.
SKDM’nin yalnızca karbon vergisi değil, kapsamlı bir izleme ve raporlama sistemi olduğuna dikkat çeken Taşyürek, firmaların hammadde, enerji ve su kullanımı dahil tüm çevresel etkilerini yönetmek zorunda kalacağını ifade etti. Taşyürek, dönüşüm sürecini desteklemek için danışmanlık ve finansman programlarının devrede olduğunu, uluslararası kuruluşların 2030’a kadar yaklaşık 5 milyar dolarlık kaynak planladığını kaydetti.
Re&Up Sürdürülebilirlik Başkanı Ebru Özküçük Güler, tekstil sektöründe “geri dönüşüm” yerine “geri kazanım” kavramının kullanılmasının kritik olduğunu belirterek, atıkların yalnızca bertaraf edilen bir unsur değil, yeniden üretime kazandırılan değerli bir ham madde olarak görülmesi gerektiğini söyledi. Sektörde dönüşümün kaçınılmaz olduğunu ancak asıl ihtiyacın “ne yapılacağı kadar nasıl yapılacağı” olduğunu söyleyen Güler, Türkiye’nin tekstil alanında Avrupa mevzuatına uyum açısından güçlü bir noktada olduğunu, ancak uygulamada ölçeklendirme ve sistem kurma ihtiyacının sürdüğünü dile getirdi.
Güler, tekstil atıklarının ekonomik bir kaynak olarak değerlendirilmesinin hem ithalat bağımlılığını azaltacağını hem de katma değeri artıracağını söyledi. Güler, doğru regülasyonlar ve ölçeklenebilir sistemlerle sektörün küresel rekabette avantaj elde edebileceğini belirtti.
“Artık sadece çelik değil, karbon verisi ve geri dönüştürülmüş içerik oranı da satıyoruz” diyen Borçelik Yönetim Sistemleri Direktörü Serkan Ürkmez, yeşil çelik kavramının henüz net standartlara kavuşmadığını, buna rağmen emisyon azaltım çalışmalarının yoğunlaştığını belirtti. Karbon fiyatlamasının giderek yükselen bir maliyet unsuru haline geleceğini vurgulayan Ürkmez, Borçelik’in enerji tüketimini azaltma ve atık ısı geri kazanımı gibi alanlara odaklandığını aktardı.
Su kullanımının çelik üretiminde en kritik başlıklardan biri olduğunu belirten Ürkmez, 1 ton çelik üretimi için yaklaşık 500 litre su tüketildiğini, bu oranı düşürmeye yönelik yatırımların sürdüğünü söyledi. Ürkmez, Türkiye’nin büyük bir hurda ithalatçısı olduğuna dikkat çekerek, küresel dönüşümün bu dengeleri değiştirebileceğini ve sektörün buna hazırlıklı olması gerektiğini vurguladı.
BUTEKOM Genel Müdürü Murat Kurtlar da Türkiye’nin regülasyon ve stratejik yönelim açısından doğru bir çizgide olduğunu ancak teknolojinin sahaya ve pazara indirilmesinde hız sorunu yaşandığını söyledi. Kurtlar, özellikle KOBİ’lerin dönüşüm sürecinde en kritik alanı oluşturduğunu ifade etti.
Türkiye’de yaklaşık 4 milyon KOBİ’nin istihdamın yüzde 70’ini karşıladığını hatırlatan Kurtlar, finansmana erişim ve teknolojiye uyumun bu işletmeler için en büyük engel olduğunu dile getirdi. Kurtlar, kısa vadede veri yönetimi ve yapay zeka uygulamalarının, orta ve uzun vadede ise KOBİ’lerin pazarlara uyum ve rekabetçilik analizleriyle desteklenmesinin kritik olduğunu vurguladı.
Murat Kurtlar, BTSO bünyesindeki BUTEKOM kampüsünde yürütülen çalışmaların, firmaların dijital ve yeşil dönüşümüne köprü görevi gördüğünü söyledi. Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı’nın otomotiv sektöründe “katalizör etkisi” yarattığını ifade eden ART Group CEO’su Gökhan Dursun, artık araç üretiminde yalnızca maliyet, hız ve teknolojiye odaklanmanın yeterli olmadığını kaydetti.
Avrupa’nın ham madde ve enerji alanındaki kırılganlığı nedeniyle sürdürülebilirlik kriterlerini ekonomik rekabetin merkezine taşıdığını belirten Dursun, “Bundan sonra otomobili Avrupa Birliği’nin istediği standartlarda üretmek zorundayız” dedi. Dursun, Avrupa Birliği’nin “Ömrünü Tamamlamış Araçların Yönetimi ve Araç Tasarımında Döngüsellik Şartları” düzenlemesiyle üreticilere ciddi yükümlülükler getirdiğini söyledi.
Yeni düzenlemeye göre üreticilerin belirli oranlarda geri dönüştürülmüş ham madde kullanmak zorunda kalacağını belirten Dursun, ilk aşamada yüzde 15, ilerleyen süreçte ise yüzde 25 seviyesine ulaşılmasının hedeflendiğini ifade etti. Özellikle mühendislik plastiği kullanılan otomotiv parçalarında geri dönüştürülmüş ham madde temininin zorluğuna dikkat çeken Dursun, kapalı döngü geri dönüşüm sistemlerinin sektör için yeni bir dönemi başlattığını dile getirdi.
Araç tasarımlarının da değişmek zorunda olduğunu belirten Dursun, yeni düzenlemelerin araçlarda yüzde 95 oranında geri dönüştürülebilir ve yeniden kullanılabilir parça tasarımını zorunlu hale getirdiğini söyledi. “Bir kapı döşemesi tasarlanırken üzerindeki deri parçanın kolay sökülebilir olması isteniyor.
Çünkü geri dönüşüm süreçlerinde ayrıştırma büyük önem taşıyor” diyen Dursun, Avrupa’da birçok otomotiv markasının revizyon fabrikaları kurarak kullanılmış parçaları yeniden ekonomiye kazandırdığını anlattı. Türkiye’de yeniden kullanılabilir parça sistemine ilişkin yasal altyapının eksik olduğunu ifade eden Dursun, standartların oluşturulması halinde hem tüketici güvenliğinin artacağını hem de sıfır yedek parça ithalatının azalacağını söyledi.
Bunun cari açığın azaltılmasına da katkı sağlayacağını belirten Dursun, Türkiye’nin otomotiv ihracatında güçlü bir konumda bulunduğunu ancak Avrupa’daki dönüşüme uyum sağlanamaması halinde risk oluşacağını kaydetti. “İhracatımızın büyük kısmı Avrupa’ya yapılıyor.
Gerekli regülasyon değişikliklerini hızla gerçekleştiremezsek birkaç yıl içinde Avrupa’ya otomobil ihraç etmekte zorlanabiliriz” dedi. Türkiye’de araç parkının yaşlandığına dikkat çeken Dursun, trafikte yaklaşık 34,5 milyon aracın bulunduğunu ve bunların yüzde 25’inin 20 yaşın üzerinde olduğunu söyledi.
Yaşlı araç filosunun karbon salımını artırdığını belirten Dursun, araç parkının yenilenmesi gerektiğini ancak mevcut bütçe hedefleri nedeniyle kısa vadede hurda araç teşviki beklemediklerini ifade etti. Hurda teşviklerinin yalnızca otomotiv satışlarını artıracak bir araç olarak görülmemesi gerektiğini belirten Dursun, şehir madenciliği yaklaşımının Türkiye için stratejik önem taşıdığını vurguladı.
Trafikteki eski araçların ciddi bir ham madde rezervi taşıdığına dikkat çeken Dursun, “Aradığımız geri dönüştürülmüş ham maddeler aslında trafikte dolaşıyor. Bu araçları ekonomiye geri kazandırmamız gerekiyor” diye konuştu.
Elektronik atıkların da benzer bir potansiyele sahip olduğunu ifade eden Dursun, evlerde bekleyen eski cep telefonları ve elektronik ürünlerin altın, gümüş, nikel gibi değerli madenler içerdiğini söyledi. Türkiye’nin elektronik geri dönüşüm ve otomotiv malzeme dönüşümünde önemli bir potansiyele sahip olduğunu belirten Dursun, “Vatandaş bunun bedelini zaten ödedi.
Bu artık ülkenin değeri. Bu kaynakları yurt dışına göndermek yerine kendi tesislerimizde değerlendirmemiz gerekiyor.
Şehir madenciliğine bir an önce başlamamız gerekiyor” dedi.
