Güneydoğu Asya ülkelerinden Laos’un merkezindeki Xiengkhuang Platosu'nda yer alan ve "Kavanozlar Ovası" (Plain of Jars) olarak adlandırılan arkeolojik alanda, Demir Çağı'na ait 2 bin 100’den fazla devasa taş küp yer alıyor.
UNESCO tarafından 2019 yılında "Xiengkhuang Megalit Küp Alanları, Kavanozlar Ovası" adıyla Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilen saha; tepeler, vadiler ve açık alanlara yayılmış 15 farklı bileşenden oluşuyor.
Bölgedeki incelemelere göre, silindirik ve tüp şeklindeki küplerin her biri tek bir kaya blokunun oyulmasıyla üretildi (monolitik). Arkeolojik saha sınırları içerisinde, taşların çıkarıldığı ocaklar ve üretim alanları da tespit edildi.
Alanda yapılan çalışmalarda taş küplerin yanı sıra kapak olarak kullanıldığı değerlendirilen taş diskler, ikincil gömü alanları, mezar işaretçileri ve taş yontma araçlarına ait izler bulundu. Eserlerin antik ticaret ve ulaşım rotaları üzerinde konumlandırıldığı bildirildi.
2026 yılında Live Science’ta yer alan bilimsel raporlara göre, araştırmacılar dev taş küplerden birinin içinde yaklaşık 1. 200 yıllık insan kalıntılarına ulaştı. Elde edilen son veriler, söz konusu taş kapların Demir Çağı’ndaki defin ve cenaze ritüelleri kapsamında kullanıldığı yönündeki tespiti destekliyor.
Açık arazide kalmalarına rağmen formlarını koruyan küplerin bulunduğu Xiengkhuang bölgesi, 20. yüzyıldaki askeri çatışmalardan da etkilendi. Kavanozlar Ovası Arkeolojik Araştırma Projesi kayıtlarında, antik eserlerin yer aldığı sahada bombardımanlar sonucu oluşan çukurların bulunduğu ve bölgedeki arkeolojik çalışmaların patlamamış mühimmat riskleri altında sürdürüldüğü kaydedildi.
